می‌خوانیم

در ابتدای جلسه سامان آزادی توضیحی داد که چرا ابومسلم خراسانی با آن همه تدبیر و هوشیاری به آن سادگی به دام منصور افتاد و کشته شد.

این نشست از خلافت مهدی، خلیفه سوم عباسی، شروع می‌شود و کار خراسان آشفته است و انواع و اقسام قیام‌ها در جریان است از جمله سپیدجامگان به رهبری مقنع و چند سال بعد حمزه خارجی سر به شورش برداشته‌اند.

در امارت مسیب بن زهیر اشاره‌ای به «درم مسیبی» می‌شود. اینجا سامان تکه‌ای از تاریخ بخارا را برایمان خواند که شرح رواج درم غطریفی در بخارا و عواقب آن بود. اولین والی ایرانی خراسان، فضل بن سلیمان در سال‌های انتهایی مهدی به امارت رسید و در زمان هادی هم بود تا هارون الرشید برکنارش کرد.

دوران فضل بن یحیی برمکی هم که از روزهای درخشان خراسان و عراق بود. علی بن عیسی ماهان که او هم ایرانی بود راه و رسم دیگری داشت و ظلم و ستم و بیدادش در خراسان صدای مردم را در آورد و حمزه خارجی در زمان او قیام کرد. عیسی که نتوانست حمزه را سرکوب کند در نهایت پس از ده سال برکنار شد..

در ادامه روایت خروج باطنی‌ها در باب چهل و ششم، خواجه نظام الملک در حکایتی که از نظر تاریخی کاملا مغشوش است، جدا شدن الپتگین از دربار سامانی و درگیری‌های ابومنصور عبدالرزاق و ابوعلی سیمجور را هم به خروج قرمطیان ربط می‌دهد. دو حکایت خلاصه دیگر یکی درباره شورش زنگیان خوزستان و شورش ابوسعید و پسرش ابوطاهر در بحرین و لحسا پایان بخش این باب مفصل اند.

در این جلسه ادامه داستان پادشاه و کنیزک را خواندیم که در نهایت حکیم فهمید که کنیزک عاشق زرگر سمرقندی است و از شاه خواست که او را از کوی غاتفر احضار کند و به وصل کنیزک برساند و بعد از شش ماه شروع کرد به زهر دادن به جوان زرگر تا در نهایت مرد و کنیز هم که روزهای تلخش را دیده بود از عشق او دست شست.

اینجا مولانا توضیحی می‌دهد که آن حکیم و مرد حق جوان زرگر را به خاطر هوس پادشاه نکشته است بلکه مانند داستان خضر و جوان حکمتی الهی پشت کشتن او بوده است و یادآوری می‌کند که کارها را بر ظاهرشان نباید تاویل کرد.

در تشریح این معنی قصهٔ بقال و طوطی آغاز می‌شود و می‌بینیم که طوطی هم از ظاهربینی فکر کرد قلندر هم مثل خودش ظرف روغن را ریخته که کچل شده.

داستان جمشید، آنگونه که در شاهنامه آمده است، شباهت‌ها و تفاوت‌هایی با جمشید افسانه‌ای در متون اوستایی دارد.

اوایل جلسه مهرزاد میرزایی و پس از او صادق و سامان و علی اصغر اشاره‌ای کلی به این تفاوت‌ها کردند و قرار شد در یک جلسه مستقل بخش‌های مربوط به اسطوره جم را از اوستا بخوانیم

درباره نام ضحاک و مرداس هم دکتر ابراهیمی وینچه اشاره کردند که طبق نظر بعضی محققین مرداس نام خود ضحاک است نه پدرش

صادق ملک‌حسینی هم اشاره کرد که هنوز در زبان کردی «بیور» به عنوان عدد کثرت به کار می‌رود.

در ابتدای این نشت ابیاتی از اسکندرنامه نظامی گنجه‌ای می‌خوانیم با عنوان تعلیم خضر در گفتن داستان. نظامی روایت می‌کند که شبی خضر به خوابش آمده و به او آموخته که چگونه باید سخن بگوید و از جمله توصیه کرده است که:

مگوی آنچه دانای پیشینه گفت / که در دُر نشاید دو سوراخ سفت

یعنی که سخن پیشینیان را تکرار نکن و حرف تازه بزن و از سختی کار هم نترس

بعد از این ابیات نکته مهمی درباره اسکندر یادآوری می‌کند و آن این که بعضی اسکندر را شاه دانسته‌اند و بعضی حکیم و بعضی پیغمبر. نظامی می‌گوید که من به هر سه این شخصیت‌ها خواهم پرداخت و ابتدا درباره اسکندر پادشاه می‌گویم و بعد حکیم و آخر پیامبر.

سه در ساختم هر دری کانِ گنج / جداگانه بر هر دری برده رنج

بعد از تعلیمات خضر نظامی چند بیتی در مدح اتابک اعظم سروده است و طبق معمول در آخر با لطافت یادآوری کرده است که در عوض این خدمت توقع بخشش و عطا دارد.

ابومسلم که والی خراسان بود با مشکلاتی دست و پنجه می‌کرد از جمله شورش بهافرید مغ که دین جدیدی آورد و موبدان زرتشتی هم کارش را بدعت می‌دانستند. در همین حال جنگ با مروان حمار آخرین خلیفه اموی هم در جریان است و در نهایت با شکست مروان سفاح اولین خلیفه عباسی که هم‌پیمان ابومسلم بود بر سر کار آمد.

از بخت بد ابومسلم سفاح چهار سال بیشتر زنده نبود و برادرش منصور که از ابومسلم کینه داشت خلیفه شد و چندی نگذشت که ابومسلم را به حیله‌ای نزد خود خواند و کشت.

پس از ابومسلم خراسان والیان مختلفی بر خود دید و هر از گاهی هم از گوشه‌ای کسی علم شورش برمی‌داشت. از جمله مقنع و سپیدجامگان و استادسیس.

#سیاستنامه #تاریخ #تاریخ_ایران #سیاست_نامه# #نظام_الملک #ادبیات_فارسی #کتاب_صوتی #ایران #فارسی #سلجوقیان

در ادامه پیشگفتار شرفنامه، نظامی گنجه‌ای شرحی از احوال خود می‌دهد و کمی از تنگدستی می‌نالد و دزدان شعر را نکوهش می‌کند. سپس به توانایی خود می‌بالد که مانند زمین زاینده است و می‌تواند دانه‌ای بگیرد و درختی به بار برساند. در انتها یادی هم از دانای توس می‌کند و ادای احترامی.