می‌خوانیم

خواجه نظام الملک بخش دوم سیاستنامه را در زمانی نوشته است که از خدمت معزول شده بوده است و همانطور که خواهیم خواند سبک باب‌های این بخش با بخش اول کمی متفاوت است. فصل بسیار طولانی چهلم که نیمی از آن را این جلسه خواندیم درباره به قاعده بازگرداندن کارهای مملکت است و بخشش بر بزرگان

 

#سیاستنامه #تاریخ #تاریخ_ایران #سیاست_نامه# #نظام_الملک #ادبیات_فارسی #کتاب_صوتی #ایران #فارسی #سلجوقیان

سه فصل آخر بخش اول سیاستنامه خواجه نظام الملک هم درباره برخورد با زیردستان است

#سیاستنامه #تاریخ #تاریخ_ایران #سیاست_نامه# #نظام_الملک #ادبیات_فارسی #کتاب_صوتی #ایران #فارسی #سلجوقیان

بخشی از حکایت سبکتگین و الپتگین از جلسه قبل باقی مانده بود که این جلسه خواندیم

فصل‌های بیست و هشتم تا سی و دوم به ابعاد مختلف تشریفات درگاه می‌پردازند: از تشریفات بار دادن و مجلس شراب گرفته تا ترتیب ایستادن چاکران و نحوه پاسخگویی به درخواست‌های لشکر

فصل سی و سوم که به نحوه عتاب کردن با افراد برجسته حکومت می‌پردازد یک حدیث و دو حکایت در ستایش صبر و بردباری دارد. از جمله حکایت معروف جوانکی که به خواستگاری مادر معاویه آمد هم اینجا ذکر شده است.

دو فصل بعد هم باز به تشریفات درگاه مربوط می‌شوند. فصل بسیار کوتاه سی و چهار نکاتی درباره نظارت بر نگهبانان مطرح می‌کند و آخرین فصلی که در این نشست خواندیم درباره ضیافت کردن است و سلجوقیان را بخاطر این که رسم سفره انداختن برای زیردستانشان نداشته اند سرزنش می‌کند.

#سیاستنامه #تاریخ #تاریخ_ایران #سیاست_نامه# #نظام_الملک #ادبیات_فارسی #کتاب_صوتی #ایران #فارسی #سلجوقیان

دو باب کوتاه بیست و دوم و بیست و سوم درباره تهمید علوفه سلطان و نظام مالی لشکر اند و بطور خلاصه شیوهٔ اقطاع دهی به امرای لشکر در برابر بیستگانی دادن را شرح می‌دهد.

باب بیست و چهارم به سلطان توصیه می‌کند به شیوه سلطان محمود از همه قومی در لشکر خودش داشته باشد و از یک سو به این ترتیب مانع شوریدن لشکریان شود و از سوی دیگر با رقابت انداختن بین اقوام (به قول کتاب جنس‌ها) انگیزه آنها را برای جنگیدن بالا ببرد.

فصل بیست و پنجم به رسم گروگان نگه داشتن در درگاه اشاره می‌کند و می‌گوید همه امیران دور و نزدیک باید خویشاوندان و عزیزان‌شان را به عنوان «نوا» به دربار بفرستند تا جرئت نکنند که عاصی شوند.

فصل بیست و ششم بر خلاف فصل‌های دیگر جنبه عمومی ندارد و ظاهرا به مشکل خاصی که بین ملکشاه و ترکمانان بوجود آمده بوده است اشاره می‌کند و توصیه‌هایی در حل آن دارد

 

فصل بیست و هفتم که بسیار طولانی است به ساز و کار به خدمت گرفتن غلامان سرایی و ارتقاء رتبه و تجمل آنها می‌پردازد و حکایتی طولانی از چگونگی قدرت گرفتن سبکتگین (پدر سلطان محمود) در بارگاه آلپتگین در حکومت سامانیان نقل می‌کند.

#سیاستنامه #تاریخ #تاریخ_ایران #سیاست_نامه# #نظام_الملک #ادبیات_فارسی #کتاب_صوتی #ایران #فارسی #سلجوقیان

پیش از شروع جلسه گفتگویی درباره یکی از نسخه‌های خطی رساله موش و گربه عبید زاکانی بین مهرزاد و علی اصغر درگرفته بود که چون حدس زدم شاید برای بعضی جالب باشد حذف نکردم

چند بابی که در این نشست خواندیم بر روی دربار سلطان و تشریفات و لوازم آن تمرکز داشتند. فصل کوتاه شانزدهم ضرورت وکیل خاص را گوشزد می‌کند که به نوعی مدیر داخلی دربار بوده و مسائل مطبخ و سراها و حواشی را رتق و فتق می‌کرده. فصل هفدهم درباره ندیمان پادشاه است و شرح وظایف‌شان و بعضی از تشریفات حضورشان. فصل نوزدهم و بیستم درباره «مفردان» و سلاح‌های مرصع و زینتی بارگاه است و تاکید می‌کند که سلطان نباید خود را از این تشریفات بی‌نیاز بداند و باید متناسب با شان مملکت ساز و برگ زینتی داشته باشد.

بعد از این چند فصل درباره تشریفات بارگاه، فصل بیست و یکم به احوال و روش رسولان می‌پردازد و حکایت جالبی هم از خود نظام الملک ذکر می‌کند که چطور سفیر خان سمرقند با دیدن انگشتری که خواجه در بازی شطرنج برده بود و در دست راست کرده بود به اشتباه افتاد و خیال کرد که او رافضی است.

فصل سیزدهم که درباره ضرورت جاسوس گماشتن در مملکت و خبرداشتن شاه از جزئیات اوضاع دوست و دشمن است، با دو حکایت نسبتا طولانی تزيین شده است از عضدالدوله دیلمی و سلطان محمود غزنوی و قاضیان خیانتکارشان. در حکایت اول عضدالدوله به واسطهٔ یکی از جاسوسانش خبردار می‌شود که قاضی بغداد دو آفتابه پر از طلا از جوانی امانت گرفته و پس نمی‌دهد و با حیله‌ای قاضی را رسوا می‌کند. در حکایت دوم منهیان و جاسوسان نقشی ندارند ولی باز هم قاضی دو کیسه سر به مهر طلا از کسی امانت گرفته و وقتی پس داده کیسه‌ها پر از مس بوده. سلطان به حیله‌ای رفوگری که این کار را کرده پیدا می‌کند و او بر علیه قاضی شهادت می‌دهد.

فصل‌های چهاردهم و پانزدهم هر کدام یک پاراگراف بیشتر نیستند. اولی اشاره می‌کند که سلطان باید پیک‌های آماده در فواصل بگمارد تا خبرها به او سریع برسند و دومی درباره فرمان‌هایی است که در حال سرخوشی و مستی صادر می‌شوند.

بخشی از باب دهم را در نشست قبل خواندیم. در این جلسه از میانه‌ی حکایت سلطان محمود و دزدان کوچ و بلوچ شروع می‌کنیم که چطور نماینده سلطان اول دزدان را با سیب سمی مسموم کرد و سپس عامل کرمان بر خانه‌هایشان تاخت و نابودشان کرد. در انتهای باب نظام الملک انتقادی از سلجوقیان می‌کند که چرا مانند شاهان پیش از خود به کار گماشتن منهیان اهتمام ندارند و حکایتی هم از الپ ارسلان در این باره نقل می‌کند فصل یازدهم درباره بالا بردن احترام فرمان‌های پادشاه است و این که حاکم چطور باید رفتار کند که زیردستانش به حکمش احترام بگذارند و کسی را که از حکمی سرپیچی کرد چگونه باید مجازات کند خصوصا تاکید می‌کند که مجازات کردن به عهده پادشاه است و زیردستان او حق ندارند حتی غلام زرخریدشان را مجازات کنند. در این باره دو حکایت یکی از سلطان محمود غزنوی و یکی از خسرو پرویز نقل شده است. فصل دوازدهم یک پاراگراف بیشتر نیست و تاکید می‌کند که سلطان نباید بگذارد غلامانی که از درگاه به کاری می‌روند بیشتر از حق خود از مردم چیزی بگیرند.

کلمهٔ جُعل به معنی مزد و رشوه در این فصل برایمان تازگی داشت.

 

#سیاستنامه #تاریخ #تاریخ_ایران #سیاست_نامه# #نظام_الملک #ادبیات_فارسی #کتاب_صوتی #ایران #فارسی #سلجوقیان

کار من بالا نمی‌گیرد در این شیب بلا
در مضیق حادثاتم بستهٔ بند عنا
می‌کنم جهدی کزین خضرای خذلان بر پرم
حبذا روزی که این توفیق یابم حبذا
صبح آخر دیدهٔ بختم چنان شد پرده در
صبح اول دیدهٔ عمرم چنان شد کم بقا
با که گیرم انس کز اهل وفا بی‌روزیم
من چنین بی‌روزیم یا نیست در عالم وفا
در همه شروان مرا حاصل نیامد نیم دوست
دوست خود ناممکن است ایکاش بودی آشنا
من حسین وقت و نااهلان یزید و شمر من
روزگارم جمله عاشورا و شروان کربلا
ای عراق الله جارک نیک مشعوفم به تو
وی خراسان عمرک الله سخت مشتاقم تو را
گرچه جان از روزن چشم از شما بی‌روزی است
از دریچهٔ گوش می‌بیند شعاعات شما
عذر من دانید کاینجا پای بست مادرم
هدیهٔ جانم روان دارید بر دست صبا
تشنهٔ دل تفته‌ام از دجله آریدم شراب
دردمند زارم از بغداد سازیدم دوا
بوی راحت چون توان برد از مزاج این دیار
نوشدارو چون توان جست از دهان اژدها
پیش ما بینی کریمانی که گاه مائده
ماکیان بر در کنند و گربه در زندان سرا
گر برای شوربائی بر در اینها شوی
اولت سکبا دهند از چهره آنگه شوربا
مردم ای خاقانی اهریمن شدند از خشم و ظلم
در عدم نه روی، کانجا بینی انصاف و رضا

باب هشتم سیاستنامه کوتاه است و سلطان را نصیحت می‌کند که با علمای دین زیاد نشست و برخاست کند و مسائل دینی از آنها بیاموزد و در حضور او مباحثه و مناظره برگزار کنند. چند حدیث و یک حکایت کوتاه در باب مستجاب شدن دعای عمر بن عبدالعزیز هم در تایید این پیام ذکر شده‌اند باب نهم یک پاراگراف بیشتر نیست و تاکید می‌کند که سلطان باید کسانی را که به درستکاری آنها اعتماد تمام دارد به عنوان «مشرف» به همه گوشه و کنار مملکت بفرستد تا به کل جزئیات امور اشراف داشته باشد. باب دهم در ضرورت جاسوس و منهی داشتن و صاحب برید گماشتن در مملکت است و با حکایت طولانی‌ای از سلطان محمود و دزدان کوچ و بلوچ تزيین شده است که نیمی از آن را در این جلسه خواندیم و بقیه ماند برای نشست بعد.

 

#سیاستنامه #تاریخ #تاریخ_ایران #سیاست_نامه# #نظام_الملک #ادبیات_فارسی #کتاب_صوتی #ایران #فارسی #سلجوقیان

امیرحسین قاضی‌سعیدی قصیده اول از دیوان خاقانی را برایمان می‌خواند