می‌خوانیم

بر اثر حمله اسکندر نه تنها ایران ویران شد، دین هم دچار آشفتگی شد و فرقه‌ها و انحراف‌های گوناگون پدید آمد. آذربد مانسپندان قدری با ادیان و فرقه‌های دیگر مناظره و بحث کرد ولی کافی نبود. 

دینداران به فکر افتادند که باید یکی را به جهان دیگر بفرستیم تا بهشت و جهنم را ببیند و برای مردم تعریف کند که مطمئن شوند پاداش اعمال‌شان در آن دنیا به خودشان می‌رسد

دینداران و دستوران و موبدان در آتشکده فرنبغ جمع شدند و از بین خودشان هفت نفر دیندارتر را انتخاب کردند و آن هفت نفر از بین خود ویراز را برگزیدند. برای اطمینان بیشتر سه بار هم قرعه زدند که باز هر سه بار قرعه به نام ویراز افتاد.

در جلسه اول، ۹ بند آغازین فصل اول ارداویرافنامه را از روی آوانویسی پهلوی ژینیو و به کمک ترجمه خانم آموزگار خواندیم.

تا اینجا حکایت آن است که: از زمانی که زرتشت دین پذیرفت تا سیصد سال همه مردم دیندار و بی‌گمان بودند تا اینکه اسکندر ملعون به ایران حمله کرد و علاوه بر این که شاه را کشت و کشور را به آشوب کشید، نسخه‌ اوستا و زند را که روی پوست گاو به آب طلا نوشته بودند را هم سوزاند و موبدان را هم کشت و دین مردم هم پر از الحاد و شک و تردید و بدعت شد.

متنی که بعد از سفرنامه ناصرخسرو می‌خوانیم یک متن نسبتا کوتاه پهلوی است به نام ارداویرافنامه. برای تجربه می‌خواهیم متن را به جای ترجمه فارسی از روی آوانویسی پهلوی بخوانیم. اگر تجربه خوبی بود خواندن متن‌های دیگر پهلوی را هم در برنامه کار گروه می‌گذاریم.

آخرین جلسه سفرنامه ناصرخسرو از همه شیرینتر بود. هم بلاهایی که در بصره سرشان آمد، هم جوانمردانی که سر راهش قرار گرفتند، هم شرحش از اصفهان و چند شهر دیگر ... ولی بیشتر از همه شرح رمانتیک دیدار دوباره‌اش با برادرش در نزدیکی بلخ بعد از هفت سال

بعد از حج چهارم، ناصرخسرو به جای این که به مصر برگردد و از همان راه بیت المقدس به خراسان برود، تصمیم گرفت صحرای عربستان را ببرد و از راه بصره برگردد و در این راه چه مصیبت‌ها که نکشید. اما در عوض شهر لحساء را از نزدیک دید که یکی از عجیب‌ترین شهرهای دنیا بوده!

 این جلسه از روی تصحیح آقای توکلی که انتشارات علمی فرهنگی به تازگی منتشر کرده است خواندیم. یکی دو اشتباه در علامت‌گذاری توی ذوق‌مان زد البته.

قهرمان این جلسه هم محمد بن قلیج بود که در اسوان کاغذی به ناصرخسرو داد تا اگر کارش گیر کرد در عیذاب به وکیل این مرد بدهد و هر چه خواهد بگیرد. و ناصرخسرو با همین کاغذ صد من آرد گرفت و نوشت «من تعجب کردم از نیک‌مردی آن محمد قَلیج، که بی‌سابقه با من آن همه نیکویی کرد»

ادامه شرح احوال مصر. یک جا می‌گوید در بازار مصر در یک روز گل سرخ و نیلوفر و نرگس و ترنج و نارنج و لیمو و مرکب و سیب و یاسمن و شاه اسپرغم و به و انار و امرود و خربزه و دستنبویه و موز و زیتون و بلیله و خرما و انگور و نیشکر و بادنجان و کدو و ترب و شلغم و کرنب و باقلا و خیار و بادرنگ و پیاز و سیر و جزر و چغندر دیده است! قسم هم می‌خورد که اگر خودم ندیده بودم نمی‌گفتم

وصف قاهره و احوال نیل و شرح مراسم فتح خلیج.

بر خلاف بیت المقدس که شرحش کسالت‌آور بود، شرح قاهره و نیل هیجان‌انگیز است.

ناصرخسرو بعد از توصیف تک تک سنگ‌ها و درزهای بیت المقدس بالاخره دل کند و به مکه رفت اما از جزئیات سفرش چیزی تعرف نکرد و گفت که شرح مکه را همراه یادداشت‌های سفر آخر می‌گوید و بلافاصله هم دوباره برگشت به قدس و از آنجا به سوی مصر روانه شد.

در راه مصر شرح شگفت‌انگیز جزیره‌ای را گفت به اسم تنیس که قصب و بوقلمونش شهرهٔ عالم بوده است و کارگاه‌های خاص سلطانی داشته که تولیداتشان را به هیچ قیمتی نمی‌فروخته‌اند

در این جلسه ناصرخسرو از طبریه در شمال فلسطین (همان شهری که دریاچه‌ای عجیب داشت) سفرش را به سمت جنوب ادامه داد و به بیت المقدس رسید. بیشتر این جلسه شرح مفصل (و اندکی خسته‌کننده) ناصر خسرو از بیت المقدس و مساجد و نماها و یادگارهایش را خواندیم و کمی از آن هم ماند برای جلسه بعد