می‌خوانیم

در این نشست خواندیم که سلطان محمود غزنوی در سال‌های آخر عمرش چه‌ها کرد و شرح مختصری هم از درگیری دو پسرش بر سر سلطنت خواندیم و پس از آن دوران سلطنت پسرش مسعود.

این بخش تاریخ گردیزی جذابیت ویژه‌ای دارد چون آن را نکته به نکته با تاریخ بیهقی مقایسه می‌توان کرد و تفاوت دیدگاه بیهقی و گردیزی را به وضوح دید.

بخش پایانی نوروزنامه فصل‌هایی در فضیلت باز (پرنده شکاری) و شراب و روی نیکو است

فریدون که در سوگ ایرج می‌سوخت دریافت که در پردهٔ او کنیزکی باردار است. فرزند ایرج که پس از مرگش به دنیا آمد دختر بود و با بزرگزاده‌ای به نام پشنگ ازدواج کرد تا منوچهر از او به دنیا آمد.

منوچهر بزرگ شد و بالید و به جوانی رسید و آماده نبرد برای انتقام خون پدر شد.

از آن سو سلم و تور که دانستند از پس خونخواهی منوچهر برنخواهند آمد پیام عذر و پوزش یه شاه فریدون فرستادند.

در نشست پیش خواندیم که دارا یک گوی و چوگان و یه ظرف پر از کنجد برای اسکندر فرستاد یعنی که تو بچه‌ای و وقت چوگان بازی‌ت است و لشکر من مانند این کنجدها بی‌شمارند.

اسکندر پیام دارا را به فال نیک گرفت و با خود گفت که آن گوی مثال زمین است و گوی را با چوگان به سوی خود می‌کشند پس تعبیر این فال این است که من جهان را خواهم گرفت.

کنجدها را هم در حیاط ریخت تا پرندگان بخورند و اینطور به دارا پاسخ داد که لشکریان من مرغ کنجدخوار اند.

در پاسخ اسکندر یک ظرف اسفنددانه برای دارا فرستاد که قاعدتا باید چند بیتی در تعبیرش می‌خواندیم ولی داستان از اینجا به لشکرکشی دارا و آماده شدن برای جنگ می‌پرد.

سلطان محمود که با فتوحاتش در هند اسم و رسمی برای خود ساخته است از یک سو با قدرخان، صلح می‌کند و خیالش از تاختن ترکان ماوراءالنهر راحت می‌شود و از سوی دیگر در پی گسترش قلمروش در عراق است.

در این میان اشتباهی هم می‌کند و به رغم مخالفت بزرگان دولت و لشکرش پنجهزار خانواده از ترکان غز را اجازه می‌دهد تا از رود بگذرند و به خراسان بیایند.

این فتنه اگرچه بعدا در زمان حیات محمود به زحمت فراوان سرکوب می‌شود ولی چند سال بعد در زمان مسعود دوباره سر باز می‌کند و سلجوقیان ادامه شورش این طایفه‌اند.

فصل‌هایی در ذکر فضیلت تیر و کمان، قلم و اسب

همه داستان «پادشاه جهود دیگر که مسیحیان را می‌سوخت» را در نشست پیش خواندیم الا فراز پایانی‌ش که ماند برای این جلسه.

بعد از این که آتش چهل گز برافروخت و یهودیان را بسوخت، به سراغ داستان خرگوش و شیر می‌رویم از کلیله. ولی اینجا شیر و حیوانات جنگل پیش از این که بر سر تامین خوراک او توافق کنند مفصل درباره جبر و اختیار بحث می‌کنند.

در میان بحث جبر و اختیار دو داستانک هم می‌خوانیم یکی از کسی که پیش سلیمان آمد چون فکر می‌کرد عزرائیل او را بد نگاه کرده و خواست تا سلیمان او را با باد به هندوستان بفرسد و دیگر هم مگسی که بر پر کاهی شناور بر شاش خر نشست و فکر کرد دریا و کشتی که شنیده است همین است و حس خود-کشتیبان-پنداری به او دست داد.

ایرج از سر خوش‌قلبی و نیکخواهی از تاج و تخت شاهی دست شست و برای آشتی پیش برادرانش رفت.

تور اما وقتی دید که سپاه ایرج را سزاوار تاج و تخت می‌بینند برآشفت و دست به خون برادر آلود و سرش را نزد فریدون فرستاد. ابیات سوگواری فریدون کوتاه و موجز اما جگرخراش اند.

پس از چندی دیدند کنیزی از کنیزکان ایرج از او باردار است و وقتی دختری زایید پشنگ شوی او شد و بعد از چندی منوچهر زاده شد.

در افسانه‌ها آیینه اسکندر چیزی معادل جام کیخسرو است و از طریق آن می‌توان احوال عالم را مشاهده کرد. اما چیزی که در اینجا داستان ساخته شدنش را می‌خوانیم یک آیینه معمولی مدور است که از آهن ساخته است و معجزه‌اش فقط این بوده که رخ شخصی را که در آن نگاه می‌کرده، درست نشان می‌داده.

بعد از آیینه ساختن سفیر دارا به سراغ اسکندر می‌آید به طلب خراج و اسکندر هم پاسخ تندی می‌دهد که همین که من از تو خراج نمی‌خواهم خدا را شکر کن. این آغاز رد و بدل شدن یک رشته پیغام‌های تمثیلی بین اسکندر و دارا است. در مرحله اول که در این جلسه خواندیم دارا یک گوی و یک چوگان و ظرفی پر از کنجد برای اسکندر فرستاد

فتوجات محمود غزنوی در هند